Hierdie jaar se Nobel Prys in Chemie is gesamentlik toegeken aan Moungi Bawendi, Louis Brus en Alexei Ekimov "vir die ontdekking en sintese van kwantumkolle."
Kwantumkolletjies is nanopartikels, klein halfgeleierdeeltjies, 'n paar nanometer groot tussen 1.5 en 10.0 nm (1nm is een biljoenste van 'n meter en is gelyk aan 0.000000001 m of 10-9m). Kwantumverskynsels wat deur die grootte van die materie beheer word, ontstaan by nano-dimensies wanneer die grootte van deeltjies klein is in die reeks van een biljoenste van 'n meter. Daar word na sulke klein deeltjies verwys as kwantumkolletjies. Die elektrone binne die kol is vasgevang en kan slegs gedefinieerde energievlakke beset. Wanneer dit aan 'n ligbron blootgestel word, straal die kwantumkolle weer 'n duidelike gekleurde lig van hul eie uit. Hulle het baie ongewone eienskappe. Hul kleur hang af van hul grootte.
Die grootte-afhanklike kwantum-effekte is van groot belang en het wye toepassings. Gebaseer op QLED (Quantum dot Light-Emitting Diode) tegnologie, word die kwantum kolletjies in rekenaarmonitors en TV-skerms gebruik. Hulle word ook gebruik in LED-lampe en in bio-mediese toestelle vir weefselkartering.
Die toepassings van kwantumkolle is baie wyd en het byna elke huishouding ter wêreld beïnvloed. Dit het moontlik geword met vergunning van nuwe wetenskaplike prestasies van vanjaar se pryswenners wat belangrike bydraes gelewer het om halfgeleierdeeltjies in nano-dimensies te beeldhou en dit te gebruik.
Alexei Ekimov het in die vroeë 1980's grootte-afhanklike kwantumeffekte in gekleurde glas geskep en gedemonstreer dat die deeltjiegrootte die kleur van die glas deur kwantumeffekte beïnvloed het. Louis Brus, aan die ander kant, was eerste om grootte-afhanklike kwantum-effekte te toon in deeltjies wat vrylik in 'n vloeistof dryf. In 1993 het Moungi Bawendi belangrike bydraes gelewer tot chemiese produksie van hoëgehalte-kwantumkolletjies van perfekte groottes wat die industrie 'n omwenteling gemaak het.
Die Nobel Prys in Chemie vanjaar gee erkenning aan bydraes tot ontdekking en sintese van kwantumpunte.
***
Bron:
NobelPrize.org. Persverklaring - Die Nobel Prys in Chemie 2023. Gelaai 4 Oktober 2023. Beskikbaar by https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/
***
